روز جهانی دختر در ۱۹ مهر ۱۴۰۵؛ چرا ۱۱ اکتبر به دختران اختصاص دارد؟

اگر در تقویم امسال کنار ۱۹ مهر ۱۴۰۵ عبارت «روز جهانی دختر» را دیده‌اید، شاید بپرسید چرا چنین روزی در جهان نام‌گذاری شده و آیا همان روز دختری است که در ایران می‌شناسیم؟ پاسخ کوتاه این است: ۱۱ اکتبر یک مناسبت بین‌المللی با تصمیم سازمان ملل است و در سال ۱۴۰۵ با ۱۹ مهر برابر شده؛ روز دخترِ تقویم ایران مناسبت دیگری با ریشهٔ مذهبی و تاریخ قمری است. دانستن این تفاوت کمک می‌کند هر دو روز را دقیق و محترمانه گرامی بداریم.

روز جهانی دختر چه تاریخی است و از کجا آمده؟

نام رسمی این مناسبت در سازمان ملل International Day of the Girl Child است. مجمع عمومی سازمان ملل در ۱۹ دسامبر ۲۰۱۱ با قطعنامهٔ ۶۶/۱۷۰ تصمیم گرفت ۱۱ اکتبر هر سال، از سال ۲۰۱۲، به این نام گرامی داشته شود. پس این تاریخ از نام‌گذاری رسمی می‌آید، نه از تولد یک شخصیت یا یک رسم کهن. خودِ قطعنامه برای انتخاب دقیق روز ۱۱ اکتبر، رویداد تاریخی جداگانه‌ای معرفی نمی‌کند؛ هدفش جلب توجه به موقعیت دختران و اقدام برای بهتر شدن آن است.

۱۱ اکتبرِ ۲۰۲۶ میلادی در تقویم خورشیدی برابر با یکشنبه ۱۹ مهر ۱۴۰۵ است. تاریخ میلادی این مناسبت ثابت می‌ماند، اما معادل خورشیدی‌اش را باید برای هر سال جداگانه بررسی کرد؛ بنابراین «۱۹ مهر» را نباید تاریخ همیشگی روز جهانی دختر دانست.

چرا جهان به روزی ویژه برای دختران نیاز دارد؟

منظور سازمان ملل فقط تبریک گفتن نیست. دختران در دورهٔ کودکی و نوجوانی با نیازها و چالش‌هایی روبه‌رو می‌شوند که اگر دیده نشوند، فرصتِ یادگیری، سلامت، امنیت و مشارکتشان محدود می‌شود. چنین روزی یادآور می‌شود که دربارهٔ دختران صرفاً حرف نزنیم؛ به نظر و تجربهٔ خودشان هم گوش بدهیم و فرصت رشدشان را جدی بگیریم. صفحهٔ رسمی سازمان ملل نیز بر حقوق دختران، توانمندی آنان و توجه به چالش‌های ویژه‌شان تأکید می‌کند.

موضوع جهانی اعلام‌شده برای سال ۲۰۲۶، به روایت سازمان ملل، پیشگیری از ازدواج در کودکی و سرمایه‌گذاری در حقوق دختران است. این موضوع در کشورهای مختلف مصداق‌ها و گفت‌وگوهای متفاوتی دارد. برای یک خانواده یا مدرسه در ایران، راهی سازنده برای همراهی با اصل این مناسبت می‌تواند حمایت از آموزش، حفظ کرامت و امنیت دختران و جدی گرفتن خواسته‌ها و استعدادهای آنان باشد؛ بی‌آنکه روز را به شعار یا خریدِ اجباری تقلیل دهیم.

روز جهانی دختر با «روز دختر» در ایران چه فرقی دارد؟

در ایران، روز دختر به مناسبت سالروز ولادت حضرت فاطمه معصومه (س) در اول ذی‌القعده گرامی داشته می‌شود. چون مبنای آن تقویم قمری است، تاریخ خورشیدی‌اش هر سال جابه‌جا می‌شود. روز جهانی دختر، در مقابل، مبنای میلادی و تاریخ ثابت ۱۱ اکتبر دارد. این دو مناسبت از نظر منشأ و تاریخ یکی نیستند، اما هر دو می‌توانند فرصتی برای احترام به دختران و توجه به نقش و آیندهٔ آنان باشند.

در ایران چطور این روز را معنادار و محترمانه گرامی بداریم؟

برای شروع، از خودِ دختر بپرسیم چه چیزی برایش مهم است. شاید یکی دوست داشته باشد کار هنری‌اش دیده شود، دیگری دربارهٔ رشته یا مهارتی که می‌خواهد یاد بگیرد حرف بزند و سومی فقط یک عصر آرام با خانواده بخواهد. شنیدن بدون قضاوت، با یک پرسش ساده آغاز می‌شود: «این روزها دلت می‌خواهد چه کاری را بیشتر تجربه کنی؟» قرار نیست بزرگ‌ترها پاسخ را به جای او آماده کرده باشند.

در مدرسه یا جمع خانوادگی می‌شود فرصتی برای نمایش یک کار، خواندن کتاب یا گفت‌وگو دربارهٔ علاقه‌های گوناگون فراهم کرد؛ بدون اینکه همهٔ دختران را به یک سلیقه یا نقش محدود کنیم. اگر قرار است عکس یا نوشته‌ای از یک کودک یا نوجوان منتشر شود، رضایت او و خانواده‌اش را جدی بگیریم. تبریک خوب هم می‌تواند مشخص و شخصی باشد: به جای جملهٔ کلی، از تلاش یا ویژگی‌ای بگوییم که واقعاً در او دیده‌ایم.

اگر می‌خواهیم هدیه بدهیم، از علاقهٔ او شروع کنیم

روز جهانی دختر الزاماً «روز خرید کادو» نیست، اما هدیه‌ای سنجیده می‌تواند راهی برای نشان دادن توجه باشد. کتابی در موضوعی که خودش دنبال می‌کند، ابزار یک سرگرمی یا مهارت، یا فرصتی برای یک تجربهٔ مشترک، وقتی ارزشمندتر است که با انتخاب او و شرایط خانواده‌اش جور باشد. مثلاً برای دختری که مدت‌هاست طراحی می‌کند، اجازه دادن به او برای انتخاب دفتر و ابزار مناسبش از یک بستهٔ آماده با رنگ و ظاهر کلیشه‌ای دقیق‌تر است.

اگر امکان خرید نداریم، وقت گذاشتن هم می‌تواند هدیه باشد: رفتن به کتابخانه، دیدن نمایشگاهی که دوست دارد یا کمک به شروع پروژه‌ای که درباره‌اش حرف زده است. در هر انتخابی، سن، علایق و ترجیح خانواده را در نظر بگیریم. نه ظاهر هدیه باید جای علاقهٔ او را بگیرد، نه قیمت آن معیار ارزش‌گذاری این روز شود.

دو پرسش رایج درباره ۱۹ مهر و روز جهانی دختر

آیا ۱۹ مهر هر سال روز جهانی دختر است؟

خیر. تاریخ جهانی این مناسبت ۱۱ اکتبر است. در سال ۱۴۰۵ این روز با ۱۹ مهر مصادف شده، اما ممکن است معادل خورشیدی آن در سال‌های دیگر فرق کند.

آیا این روز همان روز دختر در تقویم ایران است؟

خیر. روز دختر در ایران با سالروز ولادت حضرت فاطمه معصومه (س) پیوند دارد و بر پایهٔ تقویم قمری تعیین می‌شود؛ روز جهانی دختر را سازمان ملل برای ۱۱ اکتبر نام‌گذاری کرده است.

جمع‌بندی

روز جهانی دختر در ۱۹ مهر ۱۴۰۵ فرصتی است برای آشنایی دقیق‌تر با یک مناسبت بین‌المللی و، مهم‌تر از آن، برای توجه به دخترانی که در خانه و جامعه کنار ما هستند. پیشینهٔ آن به قطعنامهٔ سال ۲۰۱۱ سازمان ملل برمی‌گردد و پیامش تنها تبریک نیست: شنیدن، احترام گذاشتن و فراهم کردن فرصت رشد. اگر آن را در ایران گرامی می‌داریم، بهتر است تفاوتش را با روز دخترِ تقویم ملی بدانیم و شیوهٔ تبریک یا هدیه‌مان را با علاقه و کرامت خودِ دختر هماهنگ کنیم.

منابع اصلی: سازمان ملل؛ روز جهانی دختر، قطعنامهٔ ۶۶/۱۷۰ مجمع عمومی، موضوع جهانی سال ۲۰۲۶.